melikşah
Banned
- Şehir
- .................
- İsim
- ........................
Rıdvan Tezel'in 1956 yılında kaleme aldığı güzel bir makale.
Tesadüf eseri net'te rastladığım bu yazının tamamını paylaşmak istedim.
Amatör balıkçılığa gönül vermiş bir şahsiyet ile yaptığı bu sıcacık sohbet beni çok etkiledi.
O dönemi yaşar gibi oldum
yazılarda bazı aksaklıkların olması doğal malum 1956 senesi
Tesadüf eseri net'te rastladığım bu yazının tamamını paylaşmak istedim.
Amatör balıkçılığa gönül vermiş bir şahsiyet ile yaptığı bu sıcacık sohbet beni çok etkiledi.
O dönemi yaşar gibi oldum
Onbeş gün evvel, karla tamamen örtülmüş olan rıhtım boyunda, bugün kardan hiç eser kalmamış. Sakin bir hava var. Harabolmuş, çökme-
ğe yüz tutmuş taşlar üzerinden bu sefer rahatça yürürken, evvelki geli-
şimi düşünüyorum. O vahşî tabiat manzarası, bugün aksine olarak, soluk bir akşam güneşi altında ısınmağa çalışıyor.
* *
İşte yine tarihî yalının kabul salonundayım. Pencereden Boğaza doğ-
ru bakıyorum. Bir sürü göllerden ibaretmiş gibi görünen Boğazda, hiç balıkçı sandalı yok, Bebek koyu bomboş. Herhalde şu geçen karlı tipili günlerden sonra, balıkçılar evlerinden dışarı çıkmağa cesaret edemiyorlar.
Anadolu yakası, nedense, böyle kış günlerinde, İstanbul ile alâkasını kesmişe benziyor.
*
* *
Bugünkü ziyaretimde çok isabet etmişim. Zira, yalı sahibi muhterem
Beyefendiyi yatar buldum. Bu havalar, kendisini ziyaret etmeği ihmal etmemiş.
« Sizinle bu sohbeti bir balıkçı olta kolleksiyonunu gözden geçirmeğe tahsis edecektik. Görüyorsunuz ki yataktayım. Az çok bir hararetim de var. Soğuk yerlerden sandıklar, kalıplar getirip açmak ve onları
birer birer izahî bir ifade ile teşrih etmek, benim için güç olacak. Müsamaha ve nezaketinize sığınarak, bu işi ilerdeki bir mülâkatımıza talik etmenizi rica edeceğim.»
« Hay hay efendim, hatta müsaade etseniz de, bendeniz, bugün size
bir 'Geçmiş olsun' dedikten sonra, fazla rahatsız etmesem. İlerde yine
tasdi ederek nakil buyurduğunuz tarihî değeri büyük olan eski devir balıkçılığı hakkında lütfünüzü rica ederim.»
« Gelmek misafirin, gitmek ev sahibinin elindedir, derler. Bu itibarla buradan kolay kolay kurtulmak yok. Gelin sizinle, dereden tepeden
medlûlünce, yine tarihî balıkçılığa temas edecek bahisler üzerinde dola-
şalım, olmaz mı?»
« Çok memnun olurum. Bu suretle bilhassa, sohbetlerinize teşne
olan okuyucularımızı da minnettar bırakmış olacaksınız.»
« însan yaşadıkça geçmişte bıraktığı günlerin dosyasını hafızasında saklıyabilmiş ise, hatıralarından büyük zevkler ve teselliler elde edebilir. Bu itibarla tasdik etmek icabediyor ki, şairin 'Zaman olur ki hayali
sihan değer' ifadesindeki hakikat, zaman zaman bir ihtiyaç halinde tecelli eder. Ben de, sizinle balıktan ve bilhassa balıkçılığın tarihî seyrinden
hatıralara temas ettikçe, hem bir haz alıyor, hem de geçmiş ile hal arasında tekâmül veya tevakkuf derecesini ölçmek imkânını buluyorum. Meselâ bugünkü amatör, şu güzel Boğazın, şakrak sularından hangi nisbette
haz almaktadır? Eskiden yaşamış olan bir balıkçı hangi nisbette alabilirdi? Bunu sathî bir tefekkürle, yadımdan geçirirken görüyorum ki, ikisi
arasında çok azim ve çok 'mahrumiyetti bir fark vardır; meselâ bu kış
günleri, iki amatör, bi raraya gelince, seleflerinden aldıkları balıkçılığı,
hem tekâmüle götürmek, hem de Boğazın tabiî güzelliklerinden, istifade
etmek, yollarını araştırırlardı. Mevzua girmezden evvel size bir sualim
var. Bana bir amatörün tarifini yapabilir misiniz?»
« ???????? ?
« Eskiden amatör kelimesi, oltalar, zoka çeşitleri üzerinde araştırmalar yapan bir zümreye delâlet ediyordu. Meselâ, oltalarda, daha fazla
bir hassasiyet temin etmek, o nisbette sağlamlık elde etmenin çarelerini
araştırmak, eski devirlerin amatörünün harcı idi. Kıla ipek karıştırmak
yahut da, lif elyafını, ilâve etmek imkânlarını ve neticelerini araştırırlardı. Bu, sadece bir vasıtayı temin etmek neticesine inhisar etmezdi.
' Şu oltayı, Ada taşlarında, bir kaba dayı mercanla sınasak', şeklinde bir mübahase ile birlikte görüşmelere yol açar, nihayet, bu mercan
avcılığının gününü kararlaştırmağa, vesile olurdu. O gün, büyük bir balık
kayığı hazırlanır, dolmalar, börekler, revaniler yapılır, gece, henüz Boğaz
döşeğinde uyanmadan, sessiz sadasız, sularda kayarak, Marmaraya çıkı-
lırdı. Hayırsız Adalar arasında muayyen taşlar üzerinde olta tecrübe edilir, talih de müsait olunca, bir iki büyük mercan tutulurdu. Oradan çam
limanına inilirdi. Bir öğle yemeği yenir, yeşil çamların, yıkandığı koyda,
bir âlem yapılırdı. Bu âlem hem meraklıların aralarındaki dostluk bağ-
larını sağlar, hem de günü bir haz içinde yaşatırdı.
Bu gün ise, iş tamamen bunun makûsudur. Geçen hafta sorduğunuz
gibi, bir el çantasiyle veyahut bir fileye iki tane naylon olta atarak, herhangi bir sandalla, denize çıkıyorlar, birşey tutamayınca, nâdim ve hâsir
dönüveriyorlar. Ne denizin ne de tabiatin bu şehir hudutlarına kucak kucak saçtığı güzelliklerinden hisseyap olamıyorlar. Bu cidden acınacak bir
haldir. Diğer taraftan şu memleket sularının lâzım ve gayrı müfariki olan
mükemmel bir spordan da kendilerini mahrum bırakıyorlar.
Dahası var, balıkçılık deyince, bunu sathî bir mide meselesi çerçevesine sokmak, bana öyle geliyor ki, medenî bir insan için ayıptır. Bence bir
amatör, balık mevzuunda, rüzgârın, suyun, hututun, ziyanın, aksin, gü-
nün, akşamın, mehtabın, seherin, henüz akşam ufkunda görülmeden, doğu
ufkunda bir hilâlin hazzını almalı, aşkını duymalıdır. İşte bugünün 'Tarih' diye küflü mahzene attığı o geçmişteki balıkçılar, bu teker teker
kaydettiğimiz istihalelerin hiç birini feda etmemiş ve hepsinden nasip almış insanlardı. Ben bile bir ihtiyar balıkçının delâletiyle, Boğazdan Marmaraya aktığım bir günün hatırasiyle, şimdi mes'udum. O gün, kızıl bir
ufuk, sahayı rüyetimi süslerken, leylâkî bir tulü', ufukta, on dört günlük bir mehtabın fecriyle süslenmişti. Plâtinleşmiş bir deniz üzerinde, kı-
zıl aym aksini, bir şarap damlası gibi emdim. Mehtabın saçtığı o leylâkî
ışık demetinden de öyle bir şem'a aldım ki, ancak onların hatırasiyle bugünün mahrum ve muztarip hayatına daruyu teselli bulabiliyorum.
RIDVAN Bey, yaz, bağır, söyle ne yaparsan yap, hemşehrilerimize
anlat ki, şu balık âlemi, tabiatin en muhteşem ve en semuh bir maidesidir. Ondan istifade etsinler. Bence memleketi sevmek demek, memleketin
taşında, toprağında, suyunda, rüzgârında, yıldızlarında, ayında tecelî eden
güzellikleri sevmek ve benimsemek demektir.»
Muhterem muhatabım yine susmuştu. Nazarlarını pencereden dışarıda, şurada burada erimeden kalmış kar kümeleri üzerinde gezdiriyordu.
Şurası muhakkak ki, elli sene evvel, gördüğü o balıkçılık âlemlerinin tekrar yadiyle, o günleri yaşıyordu.
« Beyefendi, o zamanın balıkçısı, bu tabiat güzelliklerinden nasip
alır mıydı? Bu hususta ne düşünüyorsunuz?»
« O zamanın balıkçısı için çok kültürlü bir adamdı, dersem şaşmayınız. Birgün balık avlarken, baş altında teneke bir sandık görmüştüm.
İçinde ne var, diye sordum. Cevaben, 'Kitaplarım', dedi. Hayretler içinde
kalmıştım. Balıkçı izah etti:
Onların içinde Aristo var, Eflâtun var, onları okurum. Ama bey,
şu gecenin karanlığına bak, şu yıldızlara bak. Bundan daha güzel kitap
olur mu? dedikten sonra, oltasını çekip, küpeşteye atarak, uzun
bir müddet hareketsiz tabiatı seyretmesi, üzerimde çok tesir yapmıştı.
Evet, balıkçı idi ama, tabiatin güzelliklerinden haz almak bahtiyarlığına
naildi. Bir başka balıkçının da astronomi hakkında vukufu, beni hayretlere garketmişti. Şunu da ilâve edeyim ki, beni sarhoş eden o güzellik,
halâ ve halâ hayretler içindeyim, karşımdaki ihtiyar balıkçıyı bir mabette huşua varmış bir mesti din kadar işba etmişti. Bugünkü profesyoneli
de, amatörü de bu zevklerden hiç birisinin aşinası değil.
Adeta muhatabımın yarasını deşmiştim. Mangala atılmış olan ada
çayından yükselen duman, zaman zaman kıvrımlar yapıyor, bir istikamete giderken, birdenbire fikrinden caymış gibi, tatlı bir kıvrım hasıl ederek, aksi istikamete dönüyordu. Şimdi ikimizin de nazarları, dumanın hâ-
relerine takılmış gibi id
« Bey oğlum, bir balıkçı kadar hürriyetine sahip bir insan olamaz.
Düğünün bir kerre, bütün dikkatini işaret parmağı ile baş parmağı arasındaki olta bedeninde toplamış bulunan bir kimse, tabiat güzelliklerini,
musiki, renkler ile mezcettiği vakit, bu zevklerin muhassalasmı tada tada balık avladığı zaman, onun tadına doyum olur mu hiç? İşte ben bu
zevklerden mahrum olanlara acıyorum.»
Yine bir sükût ortalığı kaplamıştı. Biraz evvel mangalda buram buram tüten ada çayından şimdi, grimsi bir kül yığını kalmıştı. Acil şifalar
temenni ederek, yalının koridorlarından geçtikten sonra, karanlıkta iskeleye doğru yürüyordum. Gökte yıldızlar gayet berrak olarak görünü-
yorlardı. Eski bir balıkçıdan, biraz evvel nakledilen bir cümle zihnime takılmıştı :
«- Bey, puslaya ne lüzum var, bu yıldızları okuya okuya, sizi istediğiniz yere götüreyim.