Dülger Balığının Ölümü / Sait Faik Abasıyanık
Hepsinin gözleri güzeldir. Hepsinin canlıyken pulları kadın elbiselerine, kadın kulaklarına, kadın göğüslerine takılmağa değer. Nedir o elmaslar, yakutlar, akikler, zümrütler, şunlar bunlar?...
Mümkün olsaydı da balolara canlı balık sırtlarının yanar döner renkleriyle gidebilselerdi bayanlar; balıkçılar milyon, balıklar şan ü şeref kazanırdı. Ne yazık ki soluverir ölür ölmez, öyle ki, büzülmüş böceklere döner balık sırtının pırıltıları. Benim, size ölümünü hikâye edeceğim balığın öyle parıltılı, yanar döner pulları yoktur. Pulu da yoktur ya zavallının. Hafifçe, belirsiz bir yeşil renkle esmerdir. Balıkların en çirkinidir. Kocaman, dişsiz, ak ve şeffaf naylondan bir ağzı vardır: Sudan çıkar çıkmaz bir karış açılır. Açılır da bir daha kapanmaz.
............................................................................................
Onu atmosferimize, suyumuza alıştırdığımız gün, bayramlar edeceğiz. Elimize görünüsü dehşetli, korkunç, çirkin ama, aslında küser huylu, pek sakin, pek korkak, pek hassas, iyi yürekli, tatlı ve korkak bakışlı bir yaratık geçirdiğimizden böbürlenerek onu üzmek için elimizden geleni yapacağız. Şaşıracak, önce katlanacak. Onu şair, küskün, anlaşılmayan biri yapacağız. Bir gün hassaslığını, ertesi gün sevgisini, üçüncü gün korkaklığını, sükûnunu kötüleyecek, canından bezdireceğiz. İçinde ne kadar güzel şey varsa hepsini, birer birer söküp atacak. Acı acı sırıtarak İsa’nın tuttuğu belinin ortasındaki parmak izi yerlerini, mahmuzları, kerpeteni, eğesi, testeresi ve baltasıyla kazıyacak. İlk çağlardaki canavar halini bulacak.
Bir kere suyumuza alışmağa görsün. Onu canavar haline getirmek için hiç bir firsatı kaçırmayacağız.
İşte büyük balıkları avlamayı istemememin nedeni yukarıda açık şekilde yazılmış.Ufak balıklar nispeten çabuk ölüyor.Ama büyük balıklar farklı, sanki herbirinin farklı bir karakteri oluyor, yıllarca o suda yaşamış tecrübeler edinmiş bir balık.Diğer balıklarda böyle hissetmiyorum, ama sanki ruhu var, acı çekiyor, bir an balığın gözlerinde bana bakan kendimi görürüm o an, oltanın ucundaki balık oluveririm, balığın hayatı benim gözlerimin önünden geçer.İşte bu amatör balıkçıyla balıkçı arasındaki fark diye düşünüyorum.Bizde balıkçılık balığı tekneye çekene kadar...Sonrada arkasından bakıp gülümseriz o balık evine dönerken...
Bilgiler için teşekkürler ama acaba özellikle nerelerde bulunur bu balık, ben yakın zamanda Ayvalık'a gideceğim, orada olur mu? Hangi yeme gelir vs.
Bu arada Sait Faik'in hikayesinde anlattığı aslında kendisidir.
Offf ki ne Of , nerden okurum böyle yazıları,
Tutamam şu kahrolası merakımı
Bu yazıdan sonra tutarmıyım ben Dülger balığı
Aklıma bu yazılar gelirken beklermiyim ölmesini
Sinaritle ilgili olan hikayede cabası
Balıkların insanlaşmış hikayesini dinledikçe
Hikayede başrolün yerine koyarım kendimi
Avcılık rüya olur bu yufka yürekli kalbimde
En iyisi okumayayım ben bu tür yazıları
Elimde kalıcak yoksa oltası misinası
Kendime ait zaten bir tane var zevkli meşgalem
Kaybedicem yüzünden, bu hayatı ve her canlıyı anlama felsefem.
__________________
Aşkın ERDEM
1975 İZMİR 0Rh+
Mustafa(Hauki) gecenlerde dulgerle resmimi koydugu ve Sait Faik Ustadin Dulgerin olumu adli hikayesiyle sundugu paylasimi, paylasim daha once bu sayfalarda acildigi icin dogal olarak yonetim tarafindan kaldirilmak zorunda kaldi. Ancak yorum yapan arkadaslarda balikciliga karsi bir ic kirikligi sezdim.Aski’in usteki muthis sicaklikla aktardigi siirse bu durumun fazlasiyla altini cizmis. Dulgerin Olumu adli bu eseri yorumlamak geldi icimden. Cunku hikayenin asli Balik ve balikcinin arasindaki ask ve olum paradoxu degil, hikaye bizim hikayemiz. Soyleki
Sait Faik'in bu essiz hikayesini ne zaman okusam, farkli duygularin kucaginda bulurum kendimi.Askin gibi sevgili dostlarimin sorgulayislarina benzer sorgulayislar sarar benligimi.Insani ozumu sarsan nadir bu hikayede?Nedir bana dokunan? Balikciligim mi? Balikciligimin ahlakini sorgulayisim mi? Yoksa tamamen farkli bir konumu.? Evet..Bilirim de, kolay kolay cikmaz derinliklerimden o soluk ruzgar.
Olum...
Sait Faik bu balikla karsilasan her hangi bir insanin kolaylikla soluyacagi, sanki alistigimiz , bildik Dunyamizin ne kadar kisitli ve dar oldugunu, onun otesine biraz cikildimi, ne kadar gizemli ve bilinmedik bir giz okyanusunun bulundugunu bize hissettiren, Dulger Baliginin bir bilim kurgu filminden firlamis uzayli yaratik izlenimini veren buyulu goruntusuyle hesaplasarak baslar, olum algilayisini yontmaya calisan icsel, bilinc alti yolculugunu yuzeye cikaran hikayesine.
Yazarimiz girdigi bu derinlikte, kendi fiziksel varligindan soyutlanmis, tinsel varligini dulgerin varligina koymustur. Sanki fiziksel bilinci, o gune kadar edindigi bilgi ve algilayisla donattigi akli, dulgerde somutlasan tinsel ve imgesel akliyla muhabbet icindedir. Aslinda yazarimiz kendi cercevesinden kendi olumunu ve olume bakis acisini irdelemektedir.
Yazarimiz icin olum once yasamin icine sinsice konulmus bir tuzak,bir olta, bir agdir. Bir gun gelip nerden ciktigini, kimin onune koydugunu bilmedigi bu tuzaga yuzunu kaptiran dulgerin(yazarimizin, insanin) caresizligi kadar caresizdir olum. Bize biraktigi tek opsiyon kuskunlukle ona gunu geldiginde teslim olmaktan baska hic bir sey degildir.Yasamin icersinde sonun varligi karsisinda mahzun gozlerle bir dulgerin, bir kirlangic baliginin aglayisindan ote ne soylenebilir?
Peki olum aninda hissedilen ne olabilir? Bu soruya yazarimiz once pozitif bir his dunyasiyla yaklasir. Bu an sehvetle bile kiyaslanabilecek bir zevk olabilir mi?
Olum ani zevkli bir titreyis, bir dans ve hatta bir estetigi icinde bulundurabilir mi? Olum ruhun bedenden ayrilisiysa bu neden zevk ve estetik icermesin ki...?Neden kendine has bir mutluluk bunun icersinde olmasin? Ancak burda birden yazar kendini yakalayarak dulgerin olum karsisinda fiziksel degisimine konsantre olur. Burada kendi kendini yakalar. Bu once olum aninin icersinde fiziksel bir aci olabilecegi gercegidir. Boyle bir olasiligin dehseti yazari bir anda korkuya surukluyor. Cunku asil yuzlestigi, dulgerin olumuyle kesfettigi, bunun acili bir deneyim olabilecegi ihtimalidir. Her canli gibi bir gun kendisinin de karsilasicagi olum karsisinda yazar varsa o aciyi kendininde cekebilecegi olasiligini aciyor benligine ve korkuya burunuyor. Abasiyanik neredeyse burada bundan onceki pozitif bakis acisini Polyannacilikla suclayarak kendini buyuk bir bedbinlige terketmektedir. Bu umutsuz hissiyat yazari bu sefer zincirleme bir reaksiyona surukleyerek olumu irdelemekten yasamla hesaplasmaya goturuyor.
Sait Faik’in yorumu Dulgerin olumuyle yasamin aslinda nekadar degerli ve vazgecilmez oldugunu, aslinda problemin olum degil yasami kaybetmek oldugunun altini cizer. Yasam ugrunda son nefese kadar umutla savasilmasi gereken bir hazinedir onun icin.Eger dulger birazcik daha dayanabilseydi , yasamin gerektirdigini ortaya koyabilseydi, hayatin istedigi odunu verebilseydi bu dogasina ters bu tersine dunyaya da ayak uydurabilecekti. Bu noktada sair finali dulgeri tanimlayarak kendi ozelestirisini ve icinde bogustugu girdabi okuyucuya sunar.
Sait Faik icin Sait Faik dulger baliginin efsanesiyle ozdeslesir bicimde her insanin kokteki canavarligini disiyle tirnagiyla arastirarak, ogrenerek, kendini asarak yikmistir.Peki neden oteki insanlar degilde kendisi, “Sait Faik” bunu basarabilmistir? Kader tipki dulgeri canavar ve zararli bir tabiyattan bir peygamberin parmaklarina tasidigi gibi degerli yazarimizi da “görünüsü dehşetli, korkunç, çirkin ama, aslında küser huylu, pek sakin, pek korkak, pek hassas, iyi yürekli, tatlı ve korkak bakışlı bir yaratıga “ yazarimizin istemi disinda, bir dulger gibi sudan cekilip alinirmiscasina tasimistir. Ancak bu baskalasim onu boylesi zalim ve anlayissiz bir dunyada ayakta kalmak icin gerekli olan vasifdan yoksun birakmistir. Nedir bu vasif? Hayata kalabilmek icin , Sait Faik’in deyimiyle “atmosferimize, suyumuza alışmak” icin. Cevap…Yozlasmayi becerebilmektir, canavarliga geri donmektir. Ancak Yazarimiz butun eserleriyle bu geri donusume sonuna kadar direnecek, aksine Hz.Isa’dan aldigi ele kalem katarak, daha ne canavarlara sevmeye , hassasiyete, estetige ve guzellige cagri olacaktir.
Sayin Sait Faik Abasiyanik’in doga, deniz , kultur ve insan sevgisi dolu gonlune saygilar sunarim.
Avimiza sorumlu ve saygili oldugumuz surece, balikciligimizdan vazgecmeye gerek yok.Bu hikayeye konu olan dulger canini boylesi soylu bir manaya donusmek icin verdi. Butun yakaladigimiz baliklardan, kanunlar ve vicdanimizin izin verdigi nispetlerde sofralarimiza tasidiklarimiza binlerce guzellik ve manayi atayarak, onlari bir parca etten cok daha buyuk bir degere donusturebilmek insanligimizda gizlidir. Insani insan yapan iste bu guzelligidir.