4 Bela Birader, Bir Dunya Rekoru ve Memleketimiz Sularinda Trakonya Ailesi

Trakonya pek cogumuzu urkuten ve urkutmesi gereken Ulkemiz sularinda bir balik turudur.Ilk bes sirt dikeni ve her bir galsama kapakciginin kenarindan ustura gibi firlamis tek dikeni oldukca tehlikeli zehirle donanmis, cogumuzun tanidigi ve tanimayanlarin mumkun oldugunca cabuk ogrenmesi gereken bir baliktir.Tehlikeli olusu, 25 cmden kucuklerinde fazla et olmamasi nedeniyle, cogu zaman da nasil pisirilecegini, kazasiz balasiz nasil hazirlanacagini insanlarin bilmemesi yuzunden oldukca irileri bile ziyan edilen aslinda cok degerli ve lezzetli bir baliktir.

Gecenlerde cok sevgili muhterem buyugum, Sivriceli Komutanimiz, Sener Ergunsu takip ettigim sitelerin birinde konu acmisti.Sener Abi ustad bir amator balikci oldugu kadar, degerli bir denizci. Ancak onun en onemli hassasi Turk Ve Akdeniz mutfaginin artik unutulmaya yuz tutmus en degerli deniz urunu yemeklerinin de erbabi ve ustasi olusudur.Sener Abi paylasiminda dev gibi dragonyalardan bahsediyordu.Dragonya, dragon,edrekene, trakonya , trakunyayi isimlendirdigimiz farkli adlar.Bu baliklar hepinizin tanidigi Ustadimiz sevgili Vedat Abi ve dostlari tarafindan yakalanmis.Eee boylesi iri trakonyalar kime gider.Tabii onunla muhtesem bir corba yapabilecek Komutanimiza..Paylasimdaki trakonyalar uc adettiler ancak birisi anormal iriydi ve 53cm geliyordu. Assagidaki fotograf bu trakonyaya ait.


Bilincim bu fotograflara bakarken beni eski bir aniya goturdu. Kaan diye Kanlicali bir abimin ,1980 li senelerde tuttugu en az 50cm buyuklugunde dev trakonyayi hatirladim.Sener Abinin paylasiminda gordugum trakonya boylece hayatimda fotografta bile olsa gordugum en buyuk ikinci trakonyaydi. Ancak baligin tipine baktigimda benim bildigim ve benzer buyuklukte gordugum trakonyadan oldukca farkli oldugunu hissettim.Bu balik sanki leopar desenliydi. Yani leopar gibi yuvarlakimsi benkleri vardi. Vucuduna dagilmis desenlerde kahverengi ve kahverenginin tonlari hakimdi.


Benim bildigim trakonya beyaz sidiklik yuzgeclerinde eflatun janjanlari olan, bu eflatun janjanlarin vucutta ki desenlerin arasina da cizgi cizgi karistigi, karna dogru parlak beyaz ve bu beyazin uzerinde sirta ciktikca koyulasip acik kahverengiye kacan, altin sarisi,turkuaz renleri , sari veya siyah hareleri olan bir balikti.

Bir de gene trakonya ailesinden varsami tanirdim. Bu baligida gorur gormez bildiginiz trakonyadan ayirmak mumkundur.Trakonyaya gore cok nadir rastlanir.Hayatimda bir defa capariyle tuttum varsami. Oldukca kucuktu.Oltamda ciktiginda bana biraz sardalyalasmis trakonya yavrusu gibi gozuktu. Ama bir tehdit flamasi gibi kabartigi trakonyaya nazaran cok daha zarif ve narin zehirli sirt dikenleri onun bana hangi aile mensup oldugunu hemen tanitiyordu. Varsam Avrupa denizlerinin en keskin zehirli trakonya turudur. Kazasini belasini Allah dusmanima vermesin...


Baliklarda renklere pek guvenilmez.Ureme dongusunde birden oldukca canli renklere sahip olabilirler.Ayni baligin farkli mintikalarda farkli renklerde olanina rastliyabilirsiniz.Saldirganlik, beslenme farkliliklari, bolgesini ilan etme, korunma gibi duygusal degisikliklerde kimi baliklarin renklerine yansiyabilir.Baliklarin bir kismi kamufulaj amacli veya haberlesme amacli renk degistirebilirler.Hepimiz tecrube etmisizdir; ayni baligin bile canli ve olu halde renkleri oldukca farklidir, buna ek olarak fotograflarda gunun degisik anlarinda ve hava durumuna bagli dogal isik, flas kullanip kullanmamak baligin goruntusune etki edebilecek faktorlerdir .

Elbette bilimsel olarak baligin goruntusunden cok daha guvenilir yontemlerle benzer baliklarin veya ayni aileden baliklarin ayrintili tanimlamasini yapmak ve bu tanimlamanin isiginda kesin olarak baligin ne oldugunu saptamak mumkundur. Baligin sirt yuzgeclerinin kac gurup oldugu, yuzgec karakterleri ve bu yuzgeclerdeki isin adedi, daha da otesinde DNA analizleri aklima gelen bir kac bilimsel yontem.Ancak biz amator balikcilar icin bunlar oldukca uzmanlik isteyen ve pratik olarak aklimizda tutamiyacagimiz bilgiler.

Bence renkten once vucuttaki desen karakteri ve belki garip olacak ama baligin genel ifadesi tecrubeli gozlere "acaba" dedirtebilir, bir ture bakarken bize pratik bir bakis kazandirarak tecrubeli gozlere bizi donusturebilir..

Sonuc olarak Sener Abinin actigi paylasimdaki trakonya ile benim bildigim trakonya arasinda oldukca ciddi desen ve ifade farkliliklari vardi. Bunu gorunce bir arastirma yapmayi gerekli gordum.Once bildigim sitelerdeki trakonya avlarina ve daha once acilmis ilgili konulara goz gezdirdim.Aman Allahim! Ne kadar farkli goruntude trakonyalar tutuluyordu sularimizda.Bir zipkinci sitesinde buyuk bir ihtimalle Sener Abi'nin paylasiminda rastladigim patlak gozlu, karanlik yuzlu dev trakonyadan ayan beyan farkli baska bir goruntu daha buldum. Bu trakonyada kahverengi kum gibi noktalar vucudunu kaplamisken, govdesinin ortasindan yanal cizgisine paralel bir birini takip eden siyah veya koyu kahverengi puantiyeler kuyruguna kadar iniyordu.


Acaba buldugum bu iki trakonya goruntusu, daha once varligindan haberdar olmadigim gercekten farkli trakonya turlerine mi ait? Trakonyayla ilgili acilmis konularda ki farkli fotograflar bana dogru bir iz uzerinde oldugumu hissettirmeye basladi ve bu baligi Fishbase ve googledan arastirmaya basladim. Konumuzun ikinci bolumunde buldugum bilgileri ve fotograflari paylasacagim.

Trakonya ailesi (Trachinidae) Dunya'da sekiz turu olan bir balik ailesi ve kayitlarda iki turu zararsiz olarak geciyor. Bu zararsiz iki tur ve geriye kalan alti turden ikisi kesinlikle ulkemiz sularinda yasamiyor.

Ulkemiz sularinda yasayan Trachinidae ailesinin bireylerini derledigim bilgilerden taniyalim...


Trachinus Draco:: Uluslararasi litaraturde greater weever olarak taninan bu trakonya turu Avrupanin kiyisi oldugu butun denizler de bulunan, Afrikanin Akdeniz kiyilarinda ve Fas'in Atlas okyanusu kiyilarina sarkan, oltamizla cok yaygin tutup, bildigimiz has trakonya.Izninizle bu baliga artik sadece trakonya degil "has trakonya" demeyi en azindan bu paylasimda uygun goruyorum.

Has trakonya 53cm'e yaklasik 2kg'a buyuyebiliyor.​

Fotografta isaretlenmis olan 5 sirt dikeninde ve gazlama dikeninde zehir torbalari mevcut. Asagida sayacagim oteki Trachinidae turlerinde de ayni ozellik mevcut.Bu baliklar bu dikenlerinin batmasiyla vucudunuza oldukca aci veren , allerjikseniz hayatinizi tehdit edebilecek ciddi sonuclar ortaya cikarabilecek zehir sahibi.Genelde sokmalar 3 ile bir hafta arasinda suregelen rahatsizlik, sismeler ve oldukca can yakan agrilarla geciyor.

Her hangi bir trakonya kazasi aninda yaraya isi tatbik etmek, oldukca sicak suyun icine yarayi sokmak, amonyak surmek salik veriliyor. Ancak siz siz olun bu cesit onlemleri bile ilk anda alsaniz boyle bir kaza ardindan mumkun oldugunca cabuk tibbi mudehale arayiniz.( butun trakonya turleri icin gecerlidir)


Ulkemiz sularindaki butun trakonyalarda oldugu gibi has trakonya da gunduz kendini genelde kuma gomerek gozlerini ve zehirli sirt dikenlerini disari cikararak avini beklemeyi secer.Ancak geceleri ve kursuni havalarda bu ozelligini terkederek oldukca ozgur suyun degisik katmanlarinda gezip avlana bilir.


1 ila 150 m derinlikler arasinda yasayan has trakonya Temmuz ve Agustos aylarinda yumurta doker. Avini genelde karidesimsi canlilar, kucuk baliklar olusturur.


Has trakonya kumluk, camurluk ve kucuk taslik alanlarda yasar.


Echiichthys Vipera:Uluslararasi litaraturde lesser weever olarak taninir ve Ulkemizde Varsam olarak bilinir.Diger trakonya turlerine gore oldukca kucuktur ve boyu max. 15 cm'e ulasabilir.


Varsam Trachinidae ailesinin en zehirli uyesidir. Kucuklugunden dolayi hic bir sekilde balikciligi hedeflenmez ve kullanilmaz.


Diger Trachinidae ailesinin uyeleri gibi kumluk, kucuk taslik ve camurluklarda cogu zaman kendini gomerek yasayan ve avlanan Varsam farkli renklerde olsa da vucudunu boydan boya kat eden renkli cizgisel kusaklarla diger trakonyalara nazaran daha sadedir.


1 ila 150m derinlikler arasinda yasayan Varsam, diger trakonyalar gibi olse dahi sirt ve yanak dikenlerinin her hangi birinin batmasi durumunda zehirleyebilecek bir baliktir.


Varsamin dunyada ki yayilma alanlari has trakonyayla aynidir.

4 Bela Birader, Bir Dunya Rekoru ve Memleketimiz Sularinda Trakonya Ailesi

Trachinus radiatus: Iste Sener Abinin dev trakonyasi. Uluslararasi litaraturde "Starry weever" yani Yildizli Trakonya olarak taniniyor.



Patlak iri gozlu ve kahverenginin tonlarinda leopar desenine benzeyen hareleri var. Bu da has trakonya gibi oldukca buyuyebiliyor. Su ana kadar maximum kayatlara gecmis buyukluk 50cm. Buna gore Sivrice bu turde Dunya rekoru sahibi olmus oluyorlar cunku 53cm'ini tuttular.Tebrik ediyorum.


Gordugunuz gibi oldukca sinsi ve sert bir ifadesi olan bir trakonya turu ... 150m ye kadar derinliklerde rastlanabiliyor. Oteki trakonyalarin aksine sadece kumluk ve camurluk alanlarda bulunuyor.


Sevgili dostum Nail Sari'nin yakalayip cok guzel fotografladigi baska bir yildizli trakonya. Bu tur daha sicak sulari seviyor. Bu yuzden Avrupa'da Cebelitarigin Atlas okyanusuna acilan kiyilarinin Kuzeyinde yasamiyor. Aksine Afrikanin Bati sahillerinde yogunlukla var. Akdenizde ve Ege de bu kiyilara nazaran daha az yogunlukta...


Zehirinin gucunun oteki trakonya turlerine gore etkinligi hakkinda bir bilgimiz yok.Ancak kesinlikle diger trakonyalar gibi zehirli , ayni yanak ve sirt yuzgeclerinde bu zehiri depolayan bir balik.


Trachinus Araneus: Uluslararasi litaraturde "Spotted Weever" yani "Benekli Trakonya" olarak biliniyor.


Diger trakonyalardan govdesinin asagi yukari ortasindan baslayip kuyruga kadar iri ve bir birini takip eden koyu kahverengi veya siyah beneklerle rahatlikla farkediliyor.


Portekizden Angolaya kadar olan Atlas okyanusunun dogu kiyilarinda bulunan bu balik Akdenizde de taniniyor. Zipkinci sitesinde buldugum Memleketimizde avlanilmis benekli trakonyalarla dolu fotograf sularimizda olduguna bir kanittir.

Derinligi 100m gecmeyen kum ve camurluk mintikalarda yasamaktadir.


Hepinizden ricam oldukca tehlikeli bir tur olsa da bu baliklara gerekli onlemleri alarak kucuklerini mumkun oldugunca zarar gormeden denize iade etmeniz, varsam haricinde oteki turlerin buyuklerine denk gelirseniz kafasini kesip, oldukten sonra bir makasla dikkatlice sirt yuzgeclerini koparip sofranizda denemenizdir.Hemen hemen corbasindan, haslamasina ve kizartmasina her turlu yontemle bu balik lezzetle yenilebilmektedir.Zehirinin bulasmasi gibi bir tehlike yoktur.

Bir amator balikcinin her zaman malzemeleri arasinda el havlusu, karga burun, tirnak cakisi, igne cikarma aparati, bicak ve amonyak bulunmalidir. Oltaniza gelen trakonyalari dokunmadan kiyiya veya tekneye alarak, islatacaginiz havluyu katlayip kalinlastirip uzerine atarak, hareketini kisitlaya bilir, karga burun ve igne cikarma aparati kullanarak baligin agzindan igneyi cikararak istemediklerinizi zarar vermeden salabilirsiniz. Kendinize guvenmiyorsaniz lutfen kostekten kargaburun vasitasiyla keserek baligi agzindaki igneyle saliniz. Pek cok balik belirli bir sure sonra agzindaki igneyi atabilmektedir. Olmus trakonyalarin hala bir risk oldugunu unutmayiniz. Kiyida birakilmis, olduruldukten sonra denize atilmis ve bir sekilde bir sahile vurmus trakonya bu haliyle bile kazaya sebeb olabilir.O yuzden en guzel olani baligi canli salmaktir.

Unutmamaliyiz ki bu Dunya da her canlinin bir yeri ve ustlendigi bir gorevi vardir. Biraz dikkatle ve fazlaca panik yapmadan, hazirlikli olarak, malzememiz elimizde zamani ve yeri gelince bunlari kullanarak, diledigimiz iri trakonyayi soframiza gerisini mumkun oldugunca zarar vermeden daha buyumeleri icin denizlerimize kavusturalim.

Unutulmamalidir ki Sivrice de bir dunya rekoru yildizli trakonya tutuldu."53" cm. Bu gosteriyor ki pek ala bizim kiyilarimizda da uzerinde baski olmayan bir tur cok cok buyuyebiliyor.Darisi bizlerin himayesiyle buyuyecek ve avlanacak diger turlerin basina...

Faydali olmasi dilegiyle , saygiyla , sevgiyle, saglicakla kaliniz.

Alparslan abi, bir ders niteliğinde olmuş yine, ellerinize, emeklerinize sağlık. Sormak istediğim bir soru şudur ki; Trakonya'larda boy büyüdükçe, salgıladığı zehir azalır gibi bir şey duymuştum. Sizin bilgileriniz doğrultusunda aslı astarı varmıdır bunun.

Değerli arkadaşım, bizleri böylesi zengin bir bilgi bombardımanına tutmak alışkanlık oluyor artık sende Zevkle, öğrenerek ve sonuna kadar faydalanarak konularını izliyorum Teşekkür etmek için de " kelimelerin kifayetsiz kaldığı" bir anı yaşıyorum Hakkını helal ettiğini biliyorum, sağolasın arkadaşım

Üstadım:
Yine emek harcayarak,tecrübelerini,bilgilerini katarak bizlere mükemmel bir kaynak hazırlamışsın..Ellerine emeğine sağlık.
Pekçoğumuzun ismini bildiği ancak gördüğünde tereddütte kalacağı,avlarımızda bize sıkıntı verebilecek bu 4 belalıyı sayende tanımış olduk.Bilgilerini güzel anlatımın ile bizimle paylaştığın için teşekkürler..

paylaşım için teşekkürlerHüseyin abi

Okudum ve faydalandım,sağol.Eline ve emeğine sağlık.

Şimdi arkadaşlar merak edeceklerdir,bu kadar emeğe bu kadarmı cevap yazılır diye de beni kınayacaklardır.
Ben her seferinde vermiş olduğu emeğin karşılığını ne yazsam ne desem diye düşünmekten bunalmamak için kısa yazma hususunda kardeşimle anlaşma yaptım.Benden size tafsiye sizde aynısını yapın.

Avciperdeci demiş ki:

Alparslan abi, bir ders niteliğinde olmuş yine, ellerinize, emeklerinize sağlık. Sormak istediğim bir soru şudur ki; Trakonya'larda boy büyüdükçe, salgıladığı zehir azalır gibi bir şey duymuştum. Sizin bilgileriniz doğrultusunda aslı astarı varmıdır bunun.

Hepsini görüntüle...

Sevgili Serdar,

Biliyorsun ben asli astari olan, samimi bilgiler vermeyi seven bir insanim.Acikca sorunun cevabini bilmiyorum.Hic bir kaynakta bu konuya deginen bilimsel bir bilgi gormedim daha. Ancak senin gibi benzeri duyumlara sahibim. Ama bunun kucuk trakonya diye varsamla carpilma nedeniyle olusmus bir sehir efsanesimi yoksa gercekten dogru bir onermemi bilmiyorum.Daha bu gune kadar Allaha sukurler olsun ne varsamla ne de trakonyanin her hangi baska bir turuyle carpilmadim.

Kesin olarak iskorpit baliklarionin kucuklerinin zehirinin buyuklerden keskin oldugunu biliyorum. Trakonyada da benzer duyumlarimin oldugunu zaten ifade ettim.Ama trakonyayala ilgili duyumlarimin hic biri bilimsel kaynaklaral teyid edilmemistir.


Ilgin icin tesekkur ederim, saglicakla kal dostum.

Alp

Ne diyeyim, bütün diyeceklerimi, benden önce yazan kardeşlerim demiş, bana söz kalmamış.

Allah razı olsun.

emegine saglık çok güzel bilgiler

Teşekkürler verdiğin bilgiler için Hüseyin abi . Ne tuttuğunu bilerek öğrenerek tutmak gerçekten çok güzel oluyor siz ustalarımız sayesinde. Benimde temmuz ayında yakaladığım avların içinde oldukça büyük olacak bir trakonya yakalamıştım. Üsteki resimdeki büyük mercanın altında sırtı gözüküyor , o mercan 38cm boyunda geldi altında duran trakonyanında büyüklüğünü bir nebze anlarsınız üstelik kafası kesiktir o leğen içinde ve sırt yüzgeci alınmıştır. İlginç olan ise balığı tutma şeklim 3 iğneli ve bir hırsızlı dip oltamı suya attım ve bekliyordum küçük bir iki vuruş aldım oltayı çekmedim ve ayak parmak ucuma misinayı sarıp sandvicimi yedim yaklaşık bir 10 dk sonra oltamı yemlemek için çekmeye başladığımda ucunda ağır bir şey olduğunu anladım ama fazla debelenmeden geliyordu sudan çıkardığımda önce kösteği kesmeyi düşündüm ama eski balıkçı ve adaşınız olan Hüseyin abi bir sn ver bana oltanı dedi ve trakonyayı alıp kafasını galsamasıyla kesip sırt yüzgecini çıkardı. Bana da afiyet olsun tadına bak ondan sonra bu boyda bir trakonyayı salmayı düşün dedi. Gerçekten çok güzel bir tadı vardı ama yanımda Hüseyin abi gibi bir bilen olmazsa genede tekneye almayı düşünmiyeceğim bir balık.

Hüseyin kardeşim,biz buralarda pek sık rastlamasakta,verdiğin bilgiler dağarcığımızda kalacaktır.Emeklerine sağlık.

Çok güzel bir çalışma. Birçoğumuzun uzun zamandır kafasında olan ve kaynak eksikliği nedeniyle cevabını bulamadığımız sorulara, adrese teslim cevap niteliğinde olmuş.
Çalışman için çok teşekkür ederiz Hüseyin Ağabey. Eline emeğine sağlık.

Tübitak tür listesi 6 yıldır forumlardaki herkesin elinin altında olmasına rağmen, ülkemiz sularında 2 değil dört trakunya türü olduğunu irdelemek ilk kez yine gönül adamı arkadaşımız Alp'e nasip oldu.
Dedim ya, Hüseyin Alp ARSLAN kolay olunmuyor... Ellerine ve gönlüne sağlık sevgili Alp.

güroloflu demiş ki:

Şimdi arkadaşlar merak edeceklerdir,bu kadar emeğe bu kadarmı cevap yazılır diye de beni kınayacaklardır.
Ben her seferinde vermiş olduğu emeğin karşılığını ne yazsam ne desem diye düşünmekten bunalmamak için kısa yazma hususunda kardeşimle anlaşma yaptım.Benden size tafsiye sizde aynısını yapın.

Hepsini görüntüle...

Kesinlikle sana katılıyorum Gürol Ağabey...Bu arada Alp Ağabey,emeğin ve paylaşımın için çok tşk ler.Sıklıkla karşılaştığımız bu balığın sizin gibi değerli araştırmacı büyüklerimiz sayesinde bilgi dağarcığımıza bu notları ekliyoruz.

elma

sanırım konfüçyus a ait olan bir laf "sende bir elma ben de bir elma var ise bunları birbirimize verirsek ikimizde de birer elma olur. sende bir bilgi ben de bir bilgi var ise bunları birbirimize verirsek ikimizde de iki bilgi olur" Hüseyin ağabeyime verdiği bilgilerden dolayı ve araştırmalarından ötürü eline sağlık diyorum. Lafın gereğini yerine getirmek için de varsa eğer özgün bilgilerimi paylaşmayı borç olarak görüyorum.Allah ödemek nasip etsin.

Emeğine ve ayırığın zamana ve karşılıksız dersine çook teşekkür ederiz bence siz bir gönül adamısınız....

üstad,eline sağlık gene üşenmeyip döşenmişsin edebi metinleri sizin gibi ustalar sayesinde çok şey öğreniyoruz.emeğiniz için teşekkürler.rastgele

Bunu yapmak benim aklıma gelmişti Harikasın Hüseyin abi. Söylenecek söz yok. Tam anlamıyla bir tespit çalışması.

Sivrice de tutulan ve 51 cm lik boyuyla bile dünya rekoru olan yıldızlı trakonya fotoğrafı artık fishbase de. Aşağıdaki linkte en alta indiğinizde görebilirsiniz.

http://www.fishbase.org/Photos/ThumbnailsSummary.php?ID=5037#