BÖBREK TAŞLARI BÖBREĞE ZARAR VERİR Mİ?
Kontrol altında tutulmaz ise taş böbreğe zarar verebilir.Taşın verdiği zararın derecesi taşın bulunduğu yere ve infeksiyon olup olmamasına göre değişir.Bu durumu önlemek için mevcut taşın ortadan kaldırılması ve başka taşların oluşmasının engellenmesi gerekir.Taşların tanı tedavi ve takipleri için sağlık ocağı hekimi sizi üroloji uzmanına yönlendirebilir.
NASIL TANI KONUR?
Taşlar genellikle ağrı ve idrarda kanama yaptıklarında fark edilirler.Taş tanısı konduğunda taşın yeri,büyüklüğü ve yapısı ortaya konmaya çalışılır. Bu bilgi uygun tedavi seçimi için gereklidir.
Size ailede taş olup olmadığı , daha önce taş düşürüp düşürmediğiniz sorulur.Geçmişte taş düşürmüş olmanız mevcut belirtilerin taşa bağlı gelişmiş olması ihtimalini artırır. Muayeneniz yapıldıktan sonra idrar ve kan testleri istenir.Bu testler böbreğinizin normal çalışıp çalışmadığı ve sizin yeterince su içip içmediğiniz konusunda bilgi verir.
Taş idrar yollarının herhangi bir bölümüne oturmuş olabileceğinden bazı özel testler tanı için gereklidir.Bu amaçla ilaçlı böbrek filmi (ivp), ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.
Ultrasonografi idrar yolları ve böbreği değerlendirmenin hızlı ve ağrısız bir yoludur. Ultrasonografi denizaltı tarayıcı sonarları ile aynı fizik prensiplere uyarak geliştirilmiştir. Taşa ve değişik dokulara çarparak yansıyan dalgaların farklı özellikte olması bunların ayrı ayrı görüntülenebilmesi olanağını sağlar.Genişlemiş olan böbrekteki ve idrar yolundaki taşın görüntülenmesi mümkün olur.
Böbrek fonksiyonu ve ayrıntılı anatomik yapısı belirlenmek isteniyorsa ilaçlı böbrek filmi çekilmesi tercih edilebilir.Film çekilmeden önce damar yolundan özel bir ilaç verilir.Bu ilaç dolaşımdan böbreklere gelir ve buradan da idrar yollarına süzülür. Böbrek iç boşlukları ,iç idrar yolları ve idrar kesesine dolan ilaç filmlerde bu yapıları beyaza boyar ve anatominin belirlenmesini sağlar.İlaç bazı kişilerde alerjik reaksiyona yol açabildiğinden doktor başka testleri tercih edebilir.
Günümüzde en sık kullanılan tekniklerden bir diğeri de spiral bilgisayarlı tomografidir (BT). Bu teknikte istenen vücut bölgesinin radyolojik incelemesi ile elde edilen veriler , bilgisayar yardımıyla dikey veya yatay kesit anatomisi olarak görüntüye dönüştürülür . Görüntü kalitesi daha yüksek olduğundan diğer incelemelerde yakalanamayan küçük taşlar tespit edilebilir.
Tedavi ve korunma taşa ile ilgili veriler belirleyici olduğundan size yapılan tüm testleri iyi muhafaza etmeniz gerekir.Taşları % 70-80'i 2 gün içinde kendiliğinden düşer. Bazılarının düşmesi 1-1,5 ayı bulabilir. Taşın analizi önemli olduğundan bir kaba idrar yapmanız ve taşı yakalayarak doktora getirmeniz önerilir.Bu amaçla ufak bir kırıntı dahi yeterli olabilir.
BÖBREK TAŞLARI NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Taşların % 70-80'i kendiliğinden düşer ; ancak bunun için günde en az 3-4 litre su içmek gerekir.Size ağrılarınız için ilaç verilir. Bunlar alındıktan sonra 30 dk içinde ağrıyı geçirirler.
Taş kendiliğinden düşemeyecek kadar büyükse ,idrar yolunu tam tıkıyor ve infeksiyona yol açıyorsa doktorunuz bazı tedavi yollarına baş vurur.Bu gurup hastalar tüm taş hastalarının % 20-30'unu oluşturur.
Eskiden tek tedavi, ağrılı ve nekahat süresi uzun bir işlem olan ameliyattı.Günümüzde düşürülemeyen taşların büyük çoğunluğu alternatif kapalı ameliyat teknikleri veya vücut dışı şok dalgası kullanılarak tedavi edilebilmektedir.
TAŞ KIRMA TEDAVİSİ:
Vücut dışından taşa odaklanarak yönlendirilen şok dalgaları kullanılarak taşın kırılmasıdır. Bu esnada taş röntgen ışınları veya ultrasonografi kullanılarak görüntülenir. Kırılan taş deniz kumu gibi parçalara ayrılır ve idrarla atılır.Bu girişim biraz ağrı yapar. Bu nedenle işlem sırasında hafif veya tam uyutma kullanılır.Bir seans yaklaşık 1 saat kadar sürer.
Tek bir seansla taş tam kırılamaz ise işlem birkaç seans daha tekrarlanabilir.Taş kırmaya bağlı yan etkiler nadiren ortaya çıkar.Bunlar genellikle ağrı,idrar yanması ve idrar kanamasıdır. Birkaç gün istirahatten sonra hastalar normal işlerine dönebilirler.
Taş kırma etkili olmakla birlikte bazı hastalarda uygun olmayabilir.Taşın yeri , büyüklüğü ve kimyasal yapısına göre başka yöntemleri seçmek gerekebilir.
İÇ İDRAR YOLU KAPALI AMELİYAT TEKNİĞİ(URETERORENOSKOPİ)
Bu teknikte alt idrar yolundan özel bir aletle içteki idrar yollarına erişilerek içeride yer alan taş direk görüş altında kırılır ve çıkarılır.
İşlem tam uyutarak yapılır.Hasta aynı gün evine gönderilebilir.Bazen iç idrar yolunda iyileşmeyi kolaylaştırmak için küçük bir tüp bırakılır.Bu tüp daha sonra çıkarılır.
BÖBREK KAPALI AMELİYAT TEKNİĞİ (PERKÜTAN NEFROLİTOTMİ)
Böbrek üzerindeki ufak bir cilt kesisinden böbreğin içine sokulan optik bir alet kullanılarak, böbrek içindeki taşlar direk görüş altında kırılır ve çıkarılır.Böbreğe girebilmek için röntgen veya ultrason rehberliği kullanılır.
Vücut dışı şok dalga tedavisi ile sonuç alınamayan çok büyük böbrek taşları için uygun olan bir yöntemdir. Hasta 2-3 gün hastanede yatar.2 hafta içinde normal işlerine dönebilir.
AÇIK AMELİYAT
Günümüzde çok nadir kullanılmaktadır. Ancak hala açık ameliyatın en iyi seçenek olduğu vakalar mevcuttur.Bu konuda doktorunuz karar verecek ve sizinle durumu görüşecektir.Açık ameliyatta hasta 7-10 gün kadar hastanede yatmakta ve haftalar sonra tam iyileşme gerçekleşmektedir.
BÖBREK TAŞINDAN KORUNMAK MÜMKÜN MÜ?
Evet mümkün.Riskleri azaltmanın birkaç yolu var.İlk taş düşürmeden sonra çoğunlukla en az bir nüks görüldüğünden korunma önem taşımaktadır.
Kazanmanız gereken en önemli alışkanlık çok su içmektir.Bu çok idrar çıkarmayı sağlar ve idrardaki minerallerin kristalleşerek çökmesini önler.Aynı zamanda idrar yolu enfeksiyonundan korur.
Günde en az 10-12 su bardağı dolusu su içmek ve bunu gün içine eşit olarak dağıtmak gerekir.Örneğin uyanık kaldığınız sürece saat başı bir bardak su içmek idealdir.Sıvı, meyve suyu olarak alınabilirse de, alınan miktarın en az yarısını sade su oluşturmalıdır.Çay , kahve,kola bir-iki fincandan fazla içilmemelidir .Bunlar içerdikleri kafein nedeniyle fazla sıvı kaybettirirler. Ayrıca fazla miktarda oksalat içerdiklerinden taş oluşumunu artırabilirler.Sıcak havalarda terleme durumuna göre, alınması önerilen sıvı miktarına ilave yapılmalıdır.
Yeterli sıvı alıp almadığınızın en önemli işareti idrar rengidir.Koyu renkli kokulu idrar bçıkarıyorsanız az sıvı alıyorsunuz demektir. İdrar rengi su rengine yakın hafif sarı ve az kokulu olmalıdır.
Korunmada düşürdüğünüz taşın cinsi önem taşıdığından 24 saatlik idrar toplanması ve analiz edilmesi istenebilir.
Alınan besinlerle ilgili düzenlemeler taşın cinsine göre değişir.En sık görülen taş cinsi olan kalsiyum oksalat taşları için hazırlanmış bir diyet şeması tabloda verilmiştir.Bu hastalar tuzu kısıtlamalı ve yeterli miktarda kalsiyum ve D vitamini almayı ihmal etmemelidirler.Doktorunuz tarafından size verilecek olan tabloda yer alan düşük oksalat sütunundaki besinler serbesttir.Orta oksalatlı ürünler az tüketilmeli yüksek oksalatlı olanlar mümkünse tüketilmemelidir.
TAŞ OLUŞUMUNU ENGELLEYEN İLAÇLAR VARMIDIR?
Evet,bazı hastalarda faydalı sonuç veren ilaçlar mevcuttur.Bazı idrar söktürürcü ilaçlar(tiyazidler) idrarda kalsiyum itrahını azaltarak taş oluşumunu engellerler.
Diğer bazı ilaçlar idrarın asit derecesine etki yapar.Potasyum sitrat idrarda kalsiyum ve ürik asidin taş oluşturmasını engeller. İdrardan ürik asit itrahını azaltan allopürinol de taş riskine karşı kullanılan ilaçlardandır.
Sistin taşları için penisilamin ve tiopronin denen ilaçlar kullanılır.Bu ilaçlar hem sistit taşlarını engeller hem de oluşmuş taşları çözebilir.
Doktorunuz durumunuza göre değişik ilaçlar verebilir.Hangi ilacı kullanırsanız kullanın bol su içmeniz gerekir.
Böbrek taşı ağrılı olmakla birlikte korunması ve tedavisi mümkün olan bir hastalıktır. Şikayetleriniz ihmal etmeyip zamanında doktorunuza başvurmanız yeterlidir.
Opr.Dr. Serhan Tuncay / Operatör Doktor
http://www.konakhastanesi.com.tr/makale_detay.php?id=40