Balık salmanın genel eğilimi tam da dediğim gibidir, yemesi zevksiz, ekonomik değeri düşük balıklar salınır.
Hem tatlısu hem deniz avı yapan kişilerden örnekler veriyorum. Vedat Abayoğlu, Roy, Savaş Dursun ve daha birçok örnek gösteririm. Denizde yakaladıkları hiç bir balığı salmıyorlar. Tatlısuda yakaladıkları tüm balıkları salıyorlar. Neden böyle oluyor? Tatlısuya gidince daha bilinçli mi oluyorlar? Merhamet duyguları mı gelişiyor? Daha mı ustalaşıyorlar? Alakası bile yok.
Madem benim açıklamamı beğenmedin bu duruma sen bir açıklama bul da aydınlanalım biz de.
Şimdi birde buradaki asıl soruya bakalım. Başında kavga kopan soruya.
Şimdi efenim, öyle oluyor... Böyle diyerek buna kendi yorumumu, yani fikrimi yazarsam, bu öznel yani şahsi olur ki, hakikati görmenin önünde ciddi bir engel teşkil eder. Zira hakikat, yani işin aslı, herkes tarafından görülebilir olmalıdır, sadece benim görmem yetmez.
Bu nedenle işi daha temel seviyede ele almak lazımdır. Neden balığa gidiyoruz, yakalayıp salıyoruz vs. vs. Amerikayı yeniden keşfetmey gerek yok. Bu konuda çok çeşitli bilimsel çalışmalar, araştırmalar vs. yapılmış ve sonuç belli: içimizdeki avcılık güdüsünü tatmin etmek için.
Yani hepimiz, yakala bırakçı, tatsız olanı bırakan, küçük olanı bırakan, hiç bırakmayan, bohçacı vs. hepimiz, aynı temel içgüdümüzü tatmin etmek için gidiyoruz: avlanma içgüdüsü.
Bu noktada, herkesin fizyolojisi, algı eşiği ve mental kapasitesi ile hormon sistemi farklı olduğuna göre, herkesin bu içgüdüsünü tatmin etme eşiği de farklı olacaktır. Biz dahil doğadaki her bir canlı birey şöyle ifade edilir:
Birey = Genetik + Çevre.
Bu noktada, senin genetiğin ve çevre etmeni, yetişme tarzın, günlük dertlerin, sevinçlerin vs. farklıdır, benim farklıdır. Ve burada ne genetik, ne de çevre ak ile kara gibi indirgenebilir bir şey değildir. Pek çok farklı değeri vardır, bu nedenle de her birey pek çok farklı halden birini gösterebilir.
Asıl husus, avcılık eyleminin içgüdüsel bir eylem olmasıdır. Bu nedenle yakalanan balığın lezzetli olması veya olmaması gibi hususlar bu içgüdünün tatmin mekanizmasında yer almaz. İçgüdüler daha ziyade limbik sistem kökenlidir, yani ilkel beynimiz tarafından oluşturulur, görülür. Yeme eylemi ise, üst beyin, yani gelişmiş, düşünebilen yapı tarafından yönlendirilir.
Bu noktada, balığı yakaladığın anda, yani avlanma işini yaptığın anda limbik sistem tatmin olmuş olur. O nedenle artık seni içgüdüsel olarak zorlayan bir dürtü ortada değildir. Üst beynin elinde bir balık ile kendi başınadır. O da düşünür, eğitimi, sosyal baskılar, karnının veya ailesinin ihtiyacı vs. bunları değerlendirir, balık hakkında bir karar verir.
Sonuçta, bu çevresel etmenler, ihtiyaçlar, eğitim vs. farklı olduğu için, herkesin kararı farklı olacaktır. Ama şu değişmez, ava giden herkes, ilkel beyninin güdülediği avcılık içgüdüsü nedeniyle gider.
Olaya şöyle bakılabilir, daha kolay anlaşılacağı için. İnsanlar neden seks yapar? Çocuk yapmak için mi? Bir noktada, bir bakışla evet, çocuk yapmak için. Fakat doğum kontrol denen şey nedir o halde? İnsan eğer çocuk yapmak için malum işi yapıyorsa, neden doğum kontrol şeyleri kullanır?
Sebebi gene aynı şekildedir. İlkel beyin, aynı şekilde, bu içgüdüyü de dürtüler. Ama adı üstünde, o ilkeldir, düşünmek filan yoktur. Bir kadın bul, bir erkek bul, onu ikna et, şöyle şöyle yap, sona çocuk olsun, besle, büyüt gibi bir dizi işlemi düşünemez, sıraya koyamaz. O sadece, bir tek temel içgüdüyü tetikler: karşı cinsten birini bul, sonrası malum.
Ve hepimiz, kadın erkek hepimiz bu içgüdüye uymak zorundayız. Bu nedenle de gider karşı cinsten biriyle oluruz. Güdülerimiz bizi çocuk yap diye zorlayamaz aslen. Biz de içgüdülerimize uyar, karşı cinsi buluruz. Bundan sonrası biyolojinin çarklarına kalmıştır.
Ve bu artık bizim için bir ihtiyaçtır, gidermemiz gerekir. Çünkü ilkel beynimiz düşünmez, akletmez, sadece hisseder, zorlar, ihtiyacı ortaya koyar. Ve bu ihtiyaç, malum karşı cinstir, bir bebek yap, çocuk sahibi ol ihtiyacı değil. O nedenle de bunu yaparız, meşru yada gayrı meşru, hatta bazen kellemizin gideceğini bilsek bile, kendimizi alıkoyamayız. Ama bizi güdüleyen ihityaç bu olduğu için, olayın asli amacı olan, öyle görünen bebek yapma işine kendimizi zorunlu hissetmeyiz ve malum doğum kontrolünü icat ederiz.
Mekanizma, kabaca şöyle işler. Tüm içgüdüsel dürtüler, dürtüyü gerçekleştirince ilkel beyni devreye sokar. O da bir sürü hormon salgılayarak bizi ödüllendirir. Cinsellikte, malum durumda, dopamin, serotonin gibi mutluluk hormonları, vazopressin vs. gibi bir sonraki aşamayı başlatan, karşıdakine güvenmeyi sağlayan, gebelik için gerekleri başlatan vs. bir sürü hormon bol bol salgılanır. Bu hormonlar maalesef bir süre sonra bağımlılık yapabilir, bu süreçte de daha fazla hormonla aynı duygusal ödül tatmini sağlanır hale gelinebilir.
Avcılıkta da, ilkel beyin, bir şeyi avladığınızda bir sürü hormon salgılar. Elbette bunlar cinsellik ile alakalı olanlar değildir genelde. Fakat aynı dopamin, serotonin gibi mutluluk, adrenalin gibi heyecan veren hormonlar aynen iş başındadır. Ve bu aynen bağımlılık yaratabilir, ki yaratır da. O nedenle bir noktada artık daha çok balık tutmak isteriz. Yada daha büyük balığın ardından koşarız. Zira artık ilkel beyin ufak avlarda bizi mutlu edecek kadar dopamin vs. salgılayamaz haldedir. Balık bağımlısı olmuşsunuzdur.
Bir düşünün, bizim evden izin almak, sabahın köründe kalkmak, yola düşmek vs. ile çektiğimiz çile, balıkta, kah pislik, kah şeyimizi donduran soğuk, kah elimize batan iğne vs. ile katlandığımız işkence... Bunlar, bir alkol bağımlısının çektiği çile ve sonrası işkencesine ne kadar benziyor di mi? Alkol beynin o hormonları işleme mekanizmasını etkiler. Böylece, bağımlılık yapar. Neticede balık bağımlısı da, aynı beyin mekanizmaları ile hormonlardan etkilenir, ama alkol gibi lanet bir şeyi vücuduna sokmadan.
Avcılık temel içgüdülerden birisi. Ve bizi "avla" modunda zorluyor. Avlanmak bir ihtiyaç halini alıyor, yerine getirilmesi gerekiyor. Ama bu güdüler, avlama işi bitince, ne yapacağımızı söylemiyor. Unutmayın, içgüdüler tek bir hareket tarif eder: yakala. Düşünemeyen bir sistem olan ilkel beynin "yakala ve ye" gibi bir silsile tarifi mümkün değildir. Ve bu güdü, balığı yakalamakla, zaten tatmin olmuş olacaktır.
Ama sonrası? Normalde, biz balığı elimize aldığımız anda, bir diğer güdü olan "ye şunu" güdüsünün devreye girmesi gerekir. Bir ayıda balık avlar. Aynı güdü, yakala şunu der ona da. Bir martı da aynı şekilde. Bir arslan, bir köpek, kaçan bir şey gördüğünde "yakala, avla" güdüsü işbaşına gelir, aynı şekilde, tıpkı insandaki gibi. Ama hepimizde, eline, ağzına neyse, yenecek bir şey aldıysan, onu ye diyen bir içgüdü daha var.
Peki bu içgüdüyü neden kullanmıyoruz? Cevabı aslında basit. Ne bir kuş, ne de balık bizim doğal yiyeceğimiz değil. İlkel beynimiz, balığı ele aldığımızda onun bir yiyecek olduğunu farkedemiyor. Çünkü, herşeyden önce, biz bunları o halleriyle değil, pişmiş haliyle yiyecek olarak görüyoruz. Elimizdeki balık, ilkel beyin için bir yiyeceğe benzemiyor, öyle durmuyor, öyle kokmuyor. Sonuçta da "ye bunu" diyen bir içgüdü tetiklenmiyor.
Fakat, elinde balık varsa, bir şey yapman lazım ve o anda düşünen üst beynin devreye giriyor. Bundan sonrası, dediğimiz gibi, senin düşüncelerine kalmış.
Peki neden ustalık arttıkça, geri salma oranı da artıyor? Aslında basit. Şimdi şu noktaya bir bakalım.
Sizin neyiniz geliyor? Hemen hepimiz, içimizde bir "balığa git" baskısı hissedip, "balığım geldi" demez miyiz? Evden çıktık, giderken, telefon çalsa, sorsalar "Et temin edeceğim, yemek bulacağım" demeyiz, "balığa gidiyorum" deriz.
Kısaca, hemen hepimizi balığa gönderen, "balığa git" olarak ifade edilen avcılık dürtüsüdür. Sonra neler olur? Balığa gideriz, oltayı atarız, bir balık gelir, yakalarız. Hormonlar filan, mutlu oluruz ama elimizde yeni bir durum vardır. Bunu yemek iyi olur diye düşünür alır gideriz. Peki bu olayda aslında neler olur? Bizi oraya götüren şey bir içgüdü. Bunu hatırlamayız, bu aklımızda kalmaz. İçgüdünün yaptırdığı şeyi sorgulamak, hatta farkında olmak bile mümkün değildir, sadece yaparsınız. Ama balığı yakalayınca ne yaptığınız, benliğiniz, düşünceniz ile gerçekleşen bir şeydir ve hatırlarsınız.
Ve bu yaptığınızı bir şekilde sorgular, hatırlamaya çalışırsanız, hatırlayacağınız içgüdüsel balığa gidişiniz, avınız ve o yakalama sürecinin verdiği mutluluk değil, orada düşünerek, hafızanızla elde ettiğiniz yiyecek, et, yemek kısmı olur. bu da, neden balığa gidiyorum sorusunun kafanızda "elbette ki et temini için" olarak şekillenmesine yol açar.
Ama insandaki tek içgüdüler seks ve avcılık değildir. Merak, kendini geliştirme, yarışma, başarı hissi gibi bir sürü içgüdü daha vardır. Bu nedenle insanlar ok ve yayı icat etti, avlarını daha iyi nasıl yapabilirim merakıyla mesela. Ve işte bu güdüleri kuvvetli olan bazıları, balığı yakalamak, yani avlanma sürecini iyileştirmek, merak güdülerini tatmin etmek, başarı hazzını daha çok yaşamak gibi içgüdülerinin baskısıyla, daha farklı arayışlara girerler. Mesela sahip olma dürtüleri, onlara binlerce liralık kamışlar, makineler filan aldırır. Gider kendi takımlarını yaparlar, icat ederler filan. Bu süreçte, işin rengi değişmeye başlar. Tipik bir balıkçı için bilinçaltında kalan balığı yakalama süreci, daha çok emek verilen, içice geçmiş, çok katmanlı bir içgüdüleri tatmin sürecine döner. Bu durumda, balıkçı, kullandığı şu yemin daha iyi netice verdiğini, bu misinanın daha kötü netice verdiğini vs. tek tek işlemeye başlar hafızasına. Sonuçta ne olur, balık yakalama sürecinin kendisi de kişinin hafızasında yer etmeye başlar.
Tipik, yeni başlayan ve/veya merak vs. güdüleri çok gelişmemiş olanlar, aynı taşta, aynı takımla aynı balıkları doldurur gelir. Bu durumda, onlara sorarsanız, balık yakalamak, yakalama süreci ve hazzı değil, kovadaki (son dönemde strafor kasa moda oldu gerçi), livardaki balık miktarıdır hazzın kaynağı. Ama kendinigeliştirip, merak edip, daha iyisini arayan, daha büyük ve çok katmanlı bir keyfi, bi mutluluk kokteylini balık tutma süreciyle yaşamaktadır ve bu süreci de çok çok iyi hatırlamaktadır.
Sonuçta, ustalaşan, bu işi öğrenen, kendini geliştiren, hatırlayabildiği ve çok daha mutluluk veren (=hormonlar vs. vs.) balık yakalama sürecini yaşar. Sonuçta elde ettiği balık onun için önemsizdir, ondan alınacak bir keyif (tok mide, damaktaki usare vs.) bu süreçteki keyfin yanında hikayedir. Bu balıktan elde edebileceği keyfin dibine vurmuştur, onu yemek, öldürmek vs. ihtiyacı hissetmez, çünkü tatmin olmuştur bol bol. Ve gider onu geri salar, yada yanındakine verir filan.
Yakala bırak olayının gelişmesi için bu sürecin yaşanması, yani yakalama sürecindeki aksiyonların katmanlar halinde gelişip o balığı yemekten daha çok zevk vermesi gereklidir. Son dönemde artan seçenekler bunu körüklüyor. Eskisi gibi değil, makine, kamış, yem, takım vs. vs. çeşitleri, insanı meraklı olmaya, seçim yapmaya, sahip olmaya dürtülüyor. Bu da ister istemez, balık tutma sürecindeki keyfin, mutluluğun hatırlanır ve daha yüksek olmasına yol açıyor. Sonuçta bu keyfi yaşayanlar arttığı için, doğal olarak, yakaladığı balığın eti ve canı kendisine bir şey hitap etmeyen balıkçılar da çoğalıyor. İşte bu yüzden son dönemde bu yakaladım, saldım, yakala bırak vs. olayları hararetleniyor.
Bir düşünün. Eskiden iğne alacaksanız, bir norveç iğne vardı, bir de singapur iğne. Değilse, dökme, çin malı ucuz iğne. Biraz usta olanlar bir de fransız iğne ve japon iğne olduğunu bilirdi, bunlar ustalık sırrı gibiydi. Ya şimdi? Forum burada, açın okuyun, 2006 yılında iğne tavsiyesi isteyen bile olmazdı doğru dürüst. Ya şimdi, bir iğne dendi mi, bin çeşit tavsiye geliyor. Netice ne oluyor? Birisini seçen, eğer istediğin randımanı alırsa, yakalama süreci somutlaşıyor, keşfetmiş, başarmış olmanın hazzını yaşamaya başlıyor.
Bunları yaşamış biri olarak, tavsiyem şudur. Evet, balığın elinizde can verdiğini hissetmek çok tatmin edici. Onu tavaya koyup mis gibi olmasını sağlamakta çok heyecan verici. Ama inanın ki, keşfederk, yeni yerler, av yöntemleri, türler vs. vs. ile yakalama sürecini geliştirmek, kendi sahtesini yapmak, fly bağlamak, takım icat etmek, yeni bir misina keşfetmek, hiç alakasız zor balıklar ardında gezmek hepsinden kat be kat
daha keyif verici. Ha, böyle yapar, yakalarsanız, gerisi zaten size kalmış, ister salarsınız, ister afiyetle yersiniz. Fakat, emin olun ki, o tür bir yakalama hazzından sonra o balık size acayip tatsız, yavan, gereksiz ve taşımaya değmez bir mahluk olarak görünecektir.